I. ANHTE A MUNGDAN, ANHTE HTE SHA SENG AI.
Uma Shagawng Bum n tsa na Puk Dun U num htet ga kadun shapoi dat n ngai. Oh... Tsaw ra ai Hpu Shawng, Hpu Ba, Nau, Na ni e... anhte a mungdan gaw, anhte hte sha seng ai n rai ni? Kaga shajan, kadai hte naw, seng nga a ta? N-gyi n-gang, "N DAW LIT NGA" masha hte gaw tsep kawp n seng na re oi... Ji wa a lahpyen kaw na hkrat ai Kashu Kasha ni hkrai she, ji wa a sut, sum pu, sum htang, hkan hpa, yi tung, yi ra, u law, u bang, hpun, wa hpang, up ja yam nga, sun gai wang, ngau kri ngau dang, hting hput hting ra, "SA MYIT, NA DI " maw tawng, di ga" Bau nu Bau la, yep tawng chyabyak, shing noi karawng, ka ran ka ra, ashat kinhtang, la kung kamai, di dun hkra nung, ri jawn ri lap, htu nawng ri nawng, gali lakan shawa nang, hkri chya n bang, ri da kabang, baswi ba yan, a chyung byi law, gawk dap garap rap ding, n hku hting wan yawng gaw, an nau ni a sha re n rai ni? Rai yang dai gai wang kata kaw nga ai aja, lung seng, ahpri n hprang, dusat du myeng, baw hkum sum hpa mung an nau ni a sut gan majing rai sai n rai i? Taw dai ni "shing nawm kaw na pru ai wa, "Dum si hkin jawng" nga ai baw byin wa nga ai le! gaw rai na a ni?
Ji wa ni jaw da ai hkring htawng n hten n mat hkang zing sa wa na gaw, an nau ni a lit majing rai nga sai. Tara n shang ai kadai hpe mung hpa n jaw kau lu na ga ai. An nau ni a sut sum pu, gai wang gaw, grai manu dan la nga ai majaw, gashun sha na, lagu manaw la na ngu ai ni wa law la nga ai oi... An nau ni myit hkrum na, n-gun ja na, magrau grang na, ta gin dun, kashun gashe, adip arip n galaw gwi na re hpe mung dum nga ra na ga ai. Moi jaw prat latsa kaw na nga pra hkrat wa ai, anhte a bum shagawng, pa layang, hkaraw hkanu hkawam, bum paw law, tsit tsawm, gin ra ni yawng gaw, an nau ni a ga, mung dan ni nan rai nga sai.
Oh... Tsaw ra Hpu nau ni e... amyu langai ngu ai gaw, mau mwi mau sa hpe grai yu nga ra ai. Moi myen hkaw hkam ni a prat na, shanhte a lamu ga "sum la map" hpe yu dat ai shaloi "Tum Tum" rai, mandalay mare kaba hpe ka-ang dat, pai hkra nau n tsan ai kaw na sha gawan shing grup da ai hpe mu ai. Anhte Jinghpaw Mungdan maga de gaw "Gat Ta" lawu kaw sha du ai re. Hpu nau wa tam sagawn yu yu ga! "Mung hpawm mung dan" ngu rau jawm la dat ai hte myen mung Map soi wa ai shaloi Jinghpaw mung, Sam mung, Karen mung, Rahkai mung, Hkang mung, n dai ni lawm nna masat "map" byin wa ai hte Mung hpawm mung dan tai wa sai. Anhte a mung masa naw hkalung ai ten na shut kaba langai tai wa sai.
Raitim, Hpu nau myen ni myit hpraw san ai rai yang gaw mang hkang n pru na re. Shanhte a myit jasat gaw, English "Mung jat" ngu tsun masu nna, shanhte nan "Mung Jat" galaw mayu nna, shanglawt rau la na matu shara shagu de na hpu nau ni kaw, gat shaja mung masa naw hkalung ai ni hpe lam amyu myu hku masu hkalem la nna shanglawt rau n la n mai, tsun shadut ai hpe "Rai na re" ngu kam let, rau shanglawt la dat sai. Dai shani gaw, myen ni a awng padang shani tai wa sai. Shanglawt lu wa ai shani kaw na anhte kaga ni hpe "mung daw" pyi n kam jaw wa sai.
Mungdan hpe Parliamentary Democracy lai ladat hte jawm up ga nga, n gup hte tsun masu sai. Kraw hta gaw anhte kaga ni hpe Democracy loi mung n jaw kam nga sai. Ra lata poi ni woi galaw masu, ra lata poi hta dang ai ni hpe asuya n kam hpaw shangun, ra lata poi kaw sum tim, shanhte ngu ai hku madat ai ni hpe asuya hpaw shangun ningbaw tang ya kam ai hku galaw wa sai. jynfaxmifcsKyf shanhte hkrai u shoi jum ai ladat lang wa sai. Myen ni hte shanglawt rau la dat ai shani nan anhte yawng a mungdan hpe myen ni a lata kaw "hpai ap" kau ai shani rai mat sai. Dai ten kaw na myen ni gaw, kraw hta shanhte ra ai hku up sha na "tik tik" bang kau sai. Galoi prat myi du du anhte a mungdan ni hpe bai ya na ngu ai gaw, "shut" n na n myit sai.
"Nyan hkyeng, nyan chyang" shaw nna, ndai mung dan ni hpe gara hku "shalim sha tsim" la lu na. Ndai amyu ni hpe gara ladat hte "ja htum, shamat" kau na, dai sha shanhte a "Baw" kaw bang tawn sai. "Htung hking, aga, makam masham" hte shamat kau na ladat shaw wa masai. Anhte bum nga masha gaw, hpaji hparat n chye, masha amyu ni gara ladat hte garahku mahkam hkam wa ai mung n chye, yawng mayawng gaw, mahkam kaw lu noi shajang wa sai. Myeng htung hking labu "Ba sing" hkrai bu, myen ga sha ga, se la kaw, myen ga lu ga yang she "Kanu" hte hkrum ai zawn, arawng ladawng jat ai zawn nawn wa shajang masai. Dai hpe myen ni gaw n-gun lu nna, bum masha ni hpang Bukda (Buddhist) sasana "hpung gyi jawng, hpara ni" shachyaw wa masai. Bukda mung dan shatai wa sai.
Myen ni a htung hking prat labau maka ka wa magang sai. Shara shagu hpung gyi jawng, gawk ngu sumla hkrai rai wa sai. Dai gaw, lani mi hta kaba wa ai Wunpawng kashu kasha ni mung, moi kaw na myen mung re hka! nga chyalu, myen kasha ni mung moi kaw na anhte a mungdan re nga chyalu rai wa sai.
Dai majaw tai hpyen a mahkam kaw n lu hkra sadi maja ra ai. ya mung "Baw nu kaba" hte "Tsa boi" n tsa kaw bai nga wa sai. Hkum kam yaw. Bai hkrup sha dam na. Anhte hpe "sha" kau lu na matu "Sharaw" zawn gyam nga sai. Hpu nau ni e... dum ram sai lu! Ya kalang bai kataw yang gaw, "Tsa mat, mat dung" shang ai hpa, "nyam" na yaw, kaprep na yaw. Nang hkrai nyam yang nyam u. Amyu masha ni hpe hkum woi nyam, sadi ga lu oi... Ya loi hkring gaw, "Hkin di gram mahkam" kaw, ji nu lu ai hpa noi goi wat taw na lu! "Sana hka" ngu ai gaw "Uma ga" re da oi...
Anhte a mungdan gaw, anhte hte sha seng ai. Kadai mung sara sa galaw n ra ai. Kadai sa uphkang na mung anhte n ra ai. Kadai kaw mung anhte "Mungdan shanglawt" n hpyi ra ai. Anhte hte sha seng ai mungdan kata kaw tawt lai shang kabye nga ai tai hpyen ni hpe atsai awai gawt shapraw kau na sha ahkyak ai. Dai gaw prat ram ai, shayi shadang sha ni a lit madung rai nga mali ai.
II. JI WA NI A MUNGDAN, SAI GA, KADAI HPE N JAW LU AI.
Ji woi ji wa, kanu kawa ni a hkring htawng yi, sun, hkau na wa mi, maigan masha langai ngai sa gashun htu sha taw nga yang, la kau u ga, rai sanu ga ngu ai masha gaw n nga na re. Lama nga yang, dai wa gaw, sai loi hten ai wa rai na re. Tinang mung kan, tu ai, galaw lu, galaw sha ra ai. Dai majaw zen ai wa, zet ai wa, magrau grang ai wa gaw, gwi gwi hte bai gashun la na sha re. Kaji kawoi, kanu kawa a sut n htawng hpe gaw, sai a sak hte nan makawp maga la ra nga ai. masha e hkrit hkung ga ai gaw, myit hkrum ai, ka hkyin gumdin ai, magrau grang ai, n hkru ai ni hpe she hkrit agam ai re. Dai ni an hpu nau ni ndai zawn re lam ni hte tsan gang wa ai majaw, masha wa a roi n shat tai wa nga ga ai. Sam ni hpe gaw roi roi jau jau "Badi maw" mu kuk hpe mandalay de bang la kau sai. Sam ni shanglawt la ai hpang (10) ning hta madu uphkang mung daw, masat la na ngu myen mung a Constitution kaw bang da ai. Dai hpe mung (10) ning hpring wa ai hte sam "tsaw bawa" du ni hpe yawng A-rawng a-ya zing la kau, sam mung daw kaw lak nak kaba myawk dap ni shadun dip up kau sai. Kadai hpa mung, n-galaw lu nga ma ai. Dai gaw hkrit hkung ga na zawn re n nga ai majaw rai nga ai.
Anhte a mung rai nga ai Kata Mare lahta "n lung ja bum" kaw, Miwa lau ban, myen lau ban ni "company" hpaw nna jak hte di "lani mi joi 70-80 yawm dik htu shaw sha nga ma ai. Hpakant ga mung hpyen asuya ni dung up tawn nna htu shaw sha, shanhte a ga, hte maren rai nga sai. Rai tim kade nna yang Sa Gai Taing " Sagaing Division" kaw bang kau na masa nga ai, lung seng maw Katai Bum , Hpakant lam kaw na, hpri maw mung "Japan" hte pawng nna htu shaw sha nga ma ai. Danai hka kaw mung ja rawng dik ai. Dai hpe mung mali hka hkan lang ai jak ni hta grau grau kaba ai jak hte hka ting yan htu shaw sha kau nga masai. Danai hka kau pai hkra dam pa layang tup lawu ga na myen ni hpring yi sun galaw sha nga masai.
Ji wa ni jaw da ai lamu ga, anhte kashu kasha ni a lata kaw nan rai ra nga ai. Htum wa nga ai, mat wa nga ai, an nau ni kaning di na? Ra myi rai mat nu ga, ngu na kun?
Next
